Astronomiİlginç BilimUzay-Zaman

Yeni ESO VLT Görüntüsü : Yıldızlar ve Kafatasları

Balina takım yıldızının karnında bulunan uzun süre önce ölmüş bir yıldızın bu göksel kalıntısı, uzayda süzülen bir kafatasının tedirgin halini anımsatıyor. Bu yeni görüntüde güzel kırmızı renklerde gösterilen korkutucu Kafatası Bulutsusu’nun(nebula) ayrıntıları ESO’nun Çok Büyük Teleskopu (VLT-Very Large Telescope) ile müthiş bir şekilde görüntülendi. Bu gezegenimsi bulutsunun birbirlerine yakın bir çift yıldızın etrafında dolanan üçüncü bir dış yıldızla ilişkilendirildiği ilk nesne olduğu bilinmektedir.

NGC 246 olarak da bilinen Kafatası Bulutsusu Dünya’ya yaklaşık 1600 ışık-yılı uzaklıkta, güney-yarımküresi takımyıldızlarından Balina doğrultusunda yer almaktadır. Güneş-benzeri bir yıldızın yaşlandığında dış katmanlarını uzaya atarak arkasında sadece çekirdeğini bırakmasıyla oluşmaktadır — bir beyaz cüce — iki yıldızdan biri NGC 246’nın tam ortasında görülebilmektedir.

2014 Yılında Üçüncü Bir Yıldız Sakladığı Bulundu

Bu bulutsu yüzlerce yıldır biliniyor olsa da, ESO’nun VLT’sini kullanan gökbilimciler, ancak 2014 yılında beyaz cüce ve yoldaşının Kafatası Bulutsusu’nun tam merkezinde üçüncü bir yıldızı sakladığını bulmuştur. Bu görüntüde görünmeyen bu yıldız sönük bir kırmızı cüce olup, beyaz cüceye Dünya ve Güneş arasındaki mesafenin 500 katı uzaklıkta yer almaktadır. Kırmızı ve beyaz cüce yıldızlar bir çift olarak birbirleri etrafında dolanmakta üçüncü ve diğer yıldızın bunlara uzaklığı ise Yer-Güneş mesafesinin 1900 katı kadardır. Toplu olarak bu üç yıldız, merkezinde sıralı olarak üçlü yıldız sistemini barındıran bilinen ilk gezegenimsi bulutsu olarak NGC 246’yı oluşturmaktadır.

Kafatası Bulutsusu’nun bu yeni görüntüsü Şili’deki Atacama Çölü’nde bulunan ESO’nun VLT’si üzerindeki FORS2 aygıtı ile kasten bazı dar dalgaboyu aralıklarındaki ışık kullanılarak elde edilmiştir — bunlar hidrojen ve oksijen gazlarına karşılık gelmektedir. Belirli elementler tarafından yayılan ışığın gözlenmesiyle bir nesnenin kimyasal ve yapısal özellikleri hakkında zengin bilgilerin elde edilmesine yardımcı olmaktadır. Kafatası Bulutsusu’nun bu yeni görüntüsü NGC 246’nın hangi bölgesinin hidrojen (kırmızı renk) ve oksijen (açık mavi renk) açısından zengin ya da fakir olduğunu göstermektedir.  

Bu görüntü ESO’nun Kozmik Mücevherler programı kapsamında ESO teleskopları kullanılarak gökbilim görüntülerinin eğitim ve hakla ilişkiler amaçlı kullanımı için geliştirilen girişimle elde edilmiştir. Program çoğunlukla gökyüzü koşullarının bilimsel gözlemler için uygun olmadığı zamanları, görsel olarak ilginç, merak uyandırıcı ve ilgi çekici nesnelerin fotoğraflarını çekmek için kullanıyor. Toplanan tüm veriler ayrıca ESO’nun bilim arşiviyle profesyonel gökbilimciler için de gelecekteki bilimsel çalışmalarda kullanılmak üzere erişime açık hale getirilmektedir.

NGC 246’nın merkezinde görülen mavi küre kafatası nebulası. Kaynak: ESO

Daha fazla bilgi

Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa’daki en önemli hükümetler-arası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 16 Üye Ülke: Avusturya, Belçika, Çekya, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Polonya, Portekiz, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere ile ev sahibi Şili ve stratejik ortak Avustralya tarafından desteklenmektedir. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili’nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal’da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop’u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO var olan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA’nın ana ortağıdır. ESO şu anda Paranal civarındaki Cerro Armazones’te 39-metre çaplı “gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü” olacak Avrupa Aşırı Büyük Teleskopu, E-ELT’yi inşa etmektedir.

ESO Basın Bültenlerinin çevirileri ESO Bilim Toplum Ağı’nda (ESON) bulunan ESO üyesi ve diğer ülkelerdeki bilim toplum uzmanları ve bilim iletişimcileri tarafından gerçekleştirilmektedir. ESON Türkiye çeviri ekibinde Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara) ve Çağ Üniversitesi – Uzay Gözlem ve Araştırma Merkezi’nden (Mersin) uzman kişiler yer almaktadır.

Kaynak: https://www.eso.org/public/turkey/news/eso2019/

Facebook Yorumları
Daha Fazla Göster

Oğuz Sezgin

Bir bilim sever ve kimyager olarak, internetteki eksikliği görerek Gerçek Bilim’i 2012'de kurdum. Bu sitede gördüğünüz pek çok bilim ve teknoloji haberini oldukça ciddi kaynaklardan toplayarak sizin için araştırıyor, çeviriyor ve geliştiriyorum. Gerçek Bilim'deki diğer yazarlar ve ben, her gün baş döndürücü şekilde gelişen bilim ve teknoloji haberlerini size aktarmaktan kıvanç duyarız.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu