Artık dövme yaptırmak insanlar arasında oldukça yaygın bir uygulama oldu. Peki dövmeler vücudumuza zarar verebilir mi? Bilimsel açıdan incelendiğinde, derimizin altına nüfus eden dövme pigmentleri, immün sistemiyle etkileşime geçebiliyor. Normalde dövmeler güvenli kabul edilse de giderek artan bilimsel kanıtlar dövmelerin biyolojik açıdan inert(etkisiz) olmadığını gösteriyor.
Artık asıl soru, dövmelerin vücuda yabancı maddeler sokup sokmadığı değil, bu maddelerin ne kadar toksik(zehirli) olabileceği ve bunun uzun vadeli sağlık açısından ne anlama geldiğidir.
Dövme mürekkepleri, karmaşık kimyasal karışımlardır. Renk veren pigmentler, mürekkebin yayılmasını sağlayan sıvı taşıyıcılar, mikrobiyal üremeyi önleyen koruyucular ve az miktarda safsızlık içerirler.
Şu anda kullanılan birçok pigment, insan derisi için değil, araba boyası, plastikler ve yazıcı toneri gibi endüstriyel uygulamalar için geliştirilmiştir.
Bazı mürekkepler, nikel, krom, kobalt ve bazen kurşun dahil olmak üzere eser miktarda ağır metaller içerir. Ağır metaller belirli seviyelerde toksik olabilir ve alerjik reaksiyonları ve bağışıklık hassasiyetini tetikledikleri iyi bilinmektedir. Ayrıca ağır metaller vücuttan atılamadığından giderek birikir ve belli konsantrasyonlarda oldukça zehirli olabilir.
Dövme mürekkepleri ayrıca azo boyaları ve polisiklik aromatik hidrokarbonlar dahil olmak üzere organik bileşikler içerebilir.
Azo boyaları, tekstil ve plastiklerde yaygın olarak kullanılan sentetik renklendiricilerdir. Güneş ışığına uzun süre maruz kalma veya lazerle dövme silme gibi belirli koşullar altında, aromatik aminlere ayrışabilirler. Bu kimyasallar, laboratuvar çalışmalarında kanser ve genetik hasarla ilişkilendirilmiştir.
Genellikle PAH’lar olarak kısaltılan polisiklik aromatik hidrokarbonlar, organik maddelerin eksik yanması sırasında üretilir ve kurum, araç egzoz dumanında ve yanmış gıdalarda bulunur.
Sıklıkla karbon siyahından yapılan siyah dövme mürekkepleri, bazıları kanserojen olarak sınıflandırılan bu bileşikleri içerebilir.
Renkli mürekkepler, özellikle kırmızı, sarı ve turuncu olanlar, alerjik reaksiyonlar ve kronik iltihaplanma ile daha sık ilişkilendirilir. Bu durum kısmen, potansiyel olarak toksik aromatik aminlere dönüşebilen metal tuzları ve azo pigmentlerinden kaynaklanmaktadır.
Dövme, mürekkebin dermisin, yani yüzeyin altındaki deri tabakasının derinliklerine enjekte edilmesini içerir. Vücut, pigment parçacıklarını yabancı madde olarak algılar. Bağışıklık hücreleri bunları ortadan kaldırmaya çalışır, ancak parçacıklar tamamen temizlenemeyecek kadar büyüktür. Bunun yerine, deri hücrelerinin içinde hapsolurlar ve bu da dövmeleri kalıcı kılar.
Dövme mürekkebi sadece deride kalmaz. Araştırmalar, pigment parçacıklarının lenfatik sistem yoluyla göç edebileceğini ve lenf düğümlerinde birikebileceğini göstermektedir.
Lenf düğümleri, bağışıklık hücrelerini filtreleyen ve bağışıklık tepkilerini koordine etmeye yardımcı olan küçük yapılardır. Bu dokularda mürekkep birikiminin uzun vadeli sağlık etkileri hala belirsizdir, ancak bağışıklık savunmasındaki merkezi rolleri, metallere ve organik toksinlere uzun süre maruz kalma konusunda endişeleri artırmaktadır.
Dövmeler ve bağışıklık sistemi
Yakın zamanda yapılan bir çalışma, yaygın olarak kullanılan dövme pigmentlerinin bağışıklık aktivitesini etkileyebileceğini, iltihaplanmayı(inflamasyon) tetikleyebileceğini ve bazı aşıların etkinliğini azaltabileceğini öne sürmektedir.
Araştırmacılar, dövme mürekkebinin ciltteki bağışıklık hücreleri tarafından emildiğini buldu. Bu hücreler öldüğünde, bağışıklık sistemini aktif tutan sinyaller yayarlar ve bu da iki aya kadar yakın lenf düğümlerinde iltihaplanmaya yol açar.
Çalışma ayrıca, aşı enjeksiyon bölgesinde bulunan dövme mürekkebinin, aşıya özgü bir şekilde bağışıklık tepkilerini değiştirdiğini ortaya koydu. Özellikle, bu durum COVID-19 aşısına karşı azalmış bir bağışıklık tepkisiyle ilişkilendirildi. Bu, dövmelerin aşıları güvensiz hale getirdiği anlamına gelmez.
Daha ziyade, bu durum, dövme pigmentlerinin belirli koşullar altında bağışıklık sinyalleşmesini, yani bağışıklık hücrelerinin enfeksiyon veya aşıya karşı tepkileri koordine etmek için kullandıkları kimyasal iletişim sistemini engelleyebileceğini göstermektedir.
Şu anda, insanlarda dövmelerle kanser arasında bir bağlantı kurangüçlü bir epidemiyolojik kanıt bulunmamaktadır. Ancak, laboratuvar ve hayvan çalışmaları potansiyel riskler olduğunu göstermektedir. Bazı dövme pigmentleri zamanla veya ultraviyole ışığa maruz kaldığında ya da lazerle dövme silme işlemi sırasında bozulabilir ve toksik, bazen de kanserojen yan ürünler oluşturabilir.
Birçok kanserin gelişmesi on yıllar sürer, bu nedenle dövme yaptırmanın son zamanlarda ne kadar yaygın hale geldiği göz önüne alındığında, bu risklerin doğrudan incelenmesini zorlaştırır.
Dövmelerin en iyi belgelenmiş sağlık riskleri, alerjik ve enflamatuar reaksiyonlardır. Kırmızı mürekkep özellikle kalıcı kaşıntı, şişlik ve granülomlarla ilişkilidir. Granülomlar, bağışıklık sistemi kaldıramadığı materyali izole etmeye çalıştığında oluşan küçük enflamatuar nodüllerdir.
Bu reaksiyonlar, dövme yapıldıktan aylar veya yıllar sonra ortaya çıkabilir ve güneşe maruz kalma veya bağışıklık fonksiyonundaki değişiklikler tarafından tetiklenebilir. Kronik iltihaplanma, doku hasarı ve artan hastalık riski ile ilişkilendirilmiştir. Otoimmün rahatsızlıkları olan veya bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler için dövmeler ek endişe kaynağı olabilir.
Enfeksiyon riskleri
Cildi delen her prosedür gibi, dövme yaptırmak da bir miktar enfeksiyon riski taşır. Kötü hijyen, Staphylococcus aureus, hepatit B ve C gibi enfeksiyonlara ve nadir durumlarda atipik mikobakteriyel enfeksiyonlara yol açabilir.
Dövme toksisitesini değerlendirmede en büyük zorluklardan biri, tutarlı bir düzenlemenin olmamasıdır. Birçok ülkede, dövme mürekkepleri kozmetik veya tıbbi ürünlere göre pek sıkı olarak denetlenmemektedir. düzenlenmektedir ve üreticilerden tüm içerik listesini açıklamaları istenmeyebilir.
Avrupa Birliği, dövme mürekkeplerindeki tehlikeli maddelere ilişkin daha sıkı sınırlamalar getirmiştir, ancak küresel ölçekte denetimler hâlâ yetersiz kalmaktadır.
Çoğu insan için dövmeler ciddi sağlık sorunlarına yol açmaz, ancak risksiz de değildir. Dövmeler, insan dokusunda uzun süre kalmak üzere tasarlanmamış maddeleri vücuda sokar ve bunların bazıları belirli koşullar altında toksik olabilir.
Asıl endişe konusu, birikimli maruziyettir. Dövmeler büyüdükçe, sayıları arttıkça ve renkleri zenginleştikçe, toplam kimyasal yük de artmaktadır. Güneşe maruz kalma, yaşlanma, bağışıklık sistemindeki değişiklikler veya lazerle silme işlemleriyle birleştiğinde, bu yükün bilim tarafından henüz tam olarak ortaya çıkarılmamış sonuçları olabilir.
Dövmeler, kendini ifade etmenin güçlü bir biçimi olmaya devam etmekle birlikte, aynı zamanda ömür boyu kimyasal maruziyeti de temsil etmektedir. Mevcut kanıtlar yaygın bir tehlikeye işaret etmese de, artan araştırmalar toksisite, bağışıklık etkileri ve uzun vadeli sağlık konusunda önemli ve cevapsız soruları gündeme getirmektedir.
Dövme yaptırma dünya çapında yaygınlaşmaya devam ettikçe, daha iyi düzenleme, şeffaflık ve sürdürülebilir bilimsel araştırma gerekliliği göz ardı edilmesi giderek zorlaşmaktadır.
Manal Mohammed , Kıdemli Öğretim Üyesi, Tıbbi Mikrobiyoloji, Westminster Üniversitesi
Bu makale , Creative Commons lisansı altında The Conversation’da yayınlanmıştır .
