Yapılan araştırmalara göre kız çocuklarında erken ergenliği nedeni sabunlar, parfümler, baharatlar ve bazı yiyeceklerdeki sentetik kimyasallar olabilir. Özellikle misk ambrette gibi kimyasal kokuların endokrin sistemini bozabileceği ve erken ergenliğe neden olabileceği belirtiliyor.
Endokrin Derneği’nin önde gelen temel bilim dergisi olan Endocrinology’de 2024’de yayınlanan bir araştırmaya göre, belirli endokrin(hormon sistemi) bozucu kimyasallara (Endocrine Disrupting Chemicals-EDC) maruz kalan kız çocuklarının erken ergenliğe girme olasılığı daha yüksek olabilir. EDC’ler, vücudun endokrin sistemindeki hormonları taklit ederek, onların kullanımını engeller veya işlevlerini bozar.
Kızlarda erken ergenliğe doğru endişe verici bir eğilim gözlemlenmekte olup, bu durum çevremizdeki kimyasalların etkisini akla getirmektedir. Erken ergenlik, psikososyal sorunlar, obezite, diyabet, kardiyovasküler hastalıklar ve meme kanseri riskinin artmasıyla ilişkilidir.
“Üreme eksenini kontrol eden insan beyin hücrelerini kullanarak kapsamlı takip çalışmalarıyla 10.000 çevresel bileşiği kapsamlı bir şekilde taradık ve ekibimiz, kızlarda erken ergenliğe katkıda bulunabilecek birkaç madde tespit etti,” diyor çalışmanın yazarı, Kuzey Carolina eyaletinin Durham kentinde bulunan Ulusal Sağlık Enstitüleri’ne (NIH) bağlı Ulusal Çevre Sağlığı Bilimleri Enstitüsü’nden (NIEHS) Dr. Natalie Shaw, M.M.Sc.
Bu maddeler arasında, bazı deterjanlarda, parfümlerde ve kişisel bakım ürünlerinde kullanılan bir koku maddesi olan misk ambrette (ebegümecinden elde edilen ya da amber çiçeği) ile kolinerjik agonistler adı verilen bir grup ilaç yer alıyor.
Shaw, “Bulgularımızı doğrulamak için daha fazla araştırma yapılması gerekiyor. Ancak bu bileşiklerin hipotalamustaki anahtar reseptörleri, gonadotropin salgılatıcı hormon reseptörü [GnRHR] ve kisspeptin reseptörü [KISS1R], uyarma yeteneği nedeniyle maddelere maruz kalmanın çocuklarda üreme eksenini erken aktive etme olasılığını günyüzüne çıkarıyor,” diyor.
Araştırma ekibine göre, misk ambrette, kişisel bakım ürünlerinde bulunabilmesi nedeniyle potansiyel bir endişe kaynağıdır.Ayrıca bazı sıçan çalışmalarında, bu maddenin beyin-kan bariyerini geçebileceğini göstermektedir. Çocukların günlük yaşamlarında kolinerjik agonistlerle karşılaşma olasılığı daha düşüktür.
Kanada ve Avrupa düzenlemeleri, potansiyel toksisitesi nedeniyle misk ambrette kullanımını kısıtlamaktadır ve ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), bu koku maddesini “genel olarak güvenli kabul edilenler” listesinden çıkarmıştır. Yine de bu madde, bazı kişisel bakım ürünlerinde hâlâ piyasada mevcuttur.
Shaw, “Bu çalışma, aşırı tedbirli davranmak adına ebeveynlerin çocukları için yalnızca federal düzeyde düzenlemeye tabi kişisel bakım ürünlerini kullanmasının önemli olduğunu göstermektedir,” dedi.
Çalışma kapsamında araştırma ekibi, GnRHR veya KISS1R genlerini aşırı eksprese eden bir insan hücre hattı üzerinde, ruhsatlı ilaçlar, çevresel kimyasallar ve besin takviyelerinden oluşan 10.000 bileşikli Tox21 kütüphanesini taradı. Ekip, insan hipotalamik nöronları ve zebra balığı kullanarak takip analizleri gerçekleştirdi ve misk ambrette’in GnRH nöronlarının sayısını ve GnRH ekspresyonunu artırdığını tespit etti.
“İnsan hipotalamik nöronları ve zebra balığı kullanmak, KISS1R ve GnRHR’yi uyaran çevresel maddeleri belirlemek için etkili bir model sunuyor,” dedi NIH’nin bir parçası olan, Maryland eyaletinin Bethesda kentindeki Ulusal Çeviri Bilimleri Geliştirme Merkezi’nden (NCATS) ortak yazar Dr. Menghang Xia. “Bu çalışma, çok disiplinli bir ekip çalışmasıydı ve çevresel kimyasalların insan sağlığı üzerindeki potansiyel etkilerini değerlendirme süresini ve maliyetini verimli bir şekilde azaltabileceğimizi gösterdi.”
Misk Ambrette Nedir?
Misk ambrette, miskin sentetik bir formudur.
Nitro misk bileşikleri içerisinde en yaygını, deterjan ve sabunlarda kullanılan misk ksilen (1-tert-butil-3,5-dimetil-2,4,6- trinitrobenzen) ve kozmetik ürünlerinde kullanılan misk ketondur (4-tert-butil-2,6-dimetil- 3,5-dinitroasetophenon)1. Misk ambrette (6-tert-butil-3-metil-2,4-dinitroanisoli), misk tibeteni (1-tert-butil-3,4,5-trimetil-2,6-dinitrobenzeni) ve misk moskeni (1,1,3,3,5- pentamethil-4,6-dinitroindani) nitro misklerden olup, deterjanların içerisinde az da olsa bulunmaktadır. 1,3,4,6,7,8-hexahidro-4,6,6,7,8,8-hexametil-cyclopenta(c)-2-benzopiran (HHCB); 6-asetil-1,1,2,4,4,7-hexametil-tetralin (AHTN), 4-asetil-6-tert-butil-1,1- dimethylindan (ADBI), 6-asetil-1,1,2,3,3,5-hekzametilindan (AHMI), 6,7-dihydro- 1,1,2,3,3-pentametil-4-(5H)-indanon (DPMI) ve 5-asetil-1,1,2,6-tetrametil-3-isopropildihidroindan (ATII) polisiklik misklerden olup, deterjanlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Misk ksilen, misk keton, HHCB ve AHTN bileşikleri kullanılan bileşiklerin %95’ini oluşturmaktadır2. Ev temizleyicileri ve deterjanların içinde de bulunabilen misk ksilenin, “Tüketiciler İçin Kozmetik Ürünleri ve Gıda-Dışı Ürünler Bilimsel Komitesi”nin (Scientific Committee on Cosmetic Products and Non-food Products Intended for Consumers – SCCNFP) önerisi ile kokularda (fine fragrance) %1, parfümlerde (eau de toilette) %0.4 ve diğer kozmetik ürünlerinde %0.03 bulunmasına izin verilmiştir3.
Misk Ambrette içerebilecek tüketim malzemeleri :
- Deterjanlar
- Sabunlar
- Oda kokuları
- Temizlik ürünleri
- Parfümler, özellikle ucuz veya sahte parfümler
- Esansiyel yağlar
- Kozmetik ürünler ve şampuan, deodorant ve vücut yıkama jeli gibi diğer kokulu kişisel bakım ürünleri.
- Baharat
- Bazı yiyecekler
Kolinerjik agonistler nelerdir?
Kolinerjik agonistler, asetilkolinin etkilerini taklit eden bir ilaç grubuna verilen isimdir. Asetilkolin, vücudumuzdaki en yaygın nörotransmitterlerden biridir ve hem merkezi hem de periferik sinir sistemlerinde etkilidir.
Çevresel sinir sistemi, otonom sinir sistemi (sindirim ve solunum gibi istemsiz süreçleri düzenler) ve somatik sinir sisteminden oluşur. Somatik sinir sistemi, merkezi sinir sisteminden ve dış uyaranlardan gelen sinyalleri iskelet kaslarına iletir ve ayrıca işitme, görme ve dokunmayı da düzenler. Otonom sinir sistemi, sempatik ve parasempatik sinir sistemlerine ayrılabilir. Parasempatik sinir sistemi, sindirim, dışkılama, gözyaşı salgısı, tükürük salgısı ve idrar yapma gibi çeşitli organ ve bez fonksiyonlarını dinlenme halindeyken düzenler ve ana nörotransmitteri olarak asetilkolin kullanır.
Tıpta, kolinerjik agonistlerin kullanımı, parasempatik sinir sisteminin kontrolü altındaki herhangi bir organda yan etkilere neden olma eğilimleri nedeniyle sınırlıdır; yan etkiler arasında bulanık görme, kramplar ve ishal , düşük tansiyon ve kalp atış hızında azalma, bulantı ve kusma , aşırı tükürük salgılanması ve terleme , nefes darlığı ve idrar sıklığında artış yer alır. Şu anda, kolinerjik agonistler yalnızca radyoterapi veya Sjögren sendromu gibi tıbbi durumlar nedeniyle şiddetli ağız kuruluğu çeken hastalarda tükürük salgısını artırmak için kullanılmaktadır .
Kaynak: https://www.endocrine.org/news-and-advocacy/news-room/2024/girls-may-start-puberty-early-due-to-chemical-exposure
https://veteriner.fusabil.org/text.php3?id=940
