Bilim insanları onlarca yıldır neden insanların genelde sağ ellerini kullandığını bulmaya çalışıyor. Doğadaki primatların bir çoğu iki elini de kullanırken insanların %90’ının neden sağlak olduğu halen tartışma konusudur. Oxford Üniversitesi’nden yeni yapılan bir araştırma insanların neden sağ elini kullandığına açıklık getirebilir.
Yeni yapılan araştırmada insan evrimin iki dönüm noktası olan ayağa kalkıp yürümek ve büyük beyinlere sahip olmak belki de cevap olabilir.
Dünya genelinde insanların yaklaşık %90’u sağ elini kullanıyor; bu da insanları primatlar arasında benzersiz kılıyor. Başka hiçbir maymun veya goril türü, nüfus genelinde tek bir ele yönelik bu kadar güçlü bir tercih sergilemiyor. Araştırmacılar uzun süredir genetik, beyin yapısı, alet kullanımı ve gelişim gibi olası açıklamaları inceliyorlar, ancak insanlarda el tercihi olgusunun kökenleri belirsizliğini koruyor.
Artık Oxford Üniversitesi’nden araştırmacılar, bu bulmacanın önemli bir parçasını ortaya çıkardıklarını ifade ediyorlar.
Ayağa Kalkma ve Sağ El Tercihi
PLOS Biology dergisinde yayınlanan çalışma, Oxford Antropoloji ve Etnografya Müzesi’nden Dr. Thomas A. Püschel ve Rachel M. Hurwitz ile Reading Üniversitesi’nden Profesör Chris Venditti tarafından yürütüldü.
Ekip, 41 maymun ve goril türünü temsil eden 2.025 bireyden elde edilen verileri analiz etti. Araştırmacılar, türler arasındaki evrimsel ilişkileri dikkate alan Bayes modelleri kullanarak, el tercihi evriminin nasıl gerçekleştiğine dair önde gelen birkaç teoriyi test etti.
Araştırmacılar, alet kullanımı, beslenme, yaşam alanı, vücut kütlesi, sosyal davranış, beyin büyüklüğü ve hareket kalıpları gibi olası etkenleri inceledi.
İlk başta, insanlar diğer primatlarda görülen eğilimlerden tamamen ayrı duruyor gibi görünüyordu. Ancak araştırmacılar modellerine beyin büyüklüğü ve bacaklara kıyasla kolların göreceli uzunluğu olmak üzere iki ek faktör eklediklerinde, insanlar artık evrimsel açıdan bu kadar sıra dışı görünmüyordu.
Kol-bacak oranı, iki ayaklı hareket veya dik yürümenin bir göstergesi olarak yaygın olarak kullanılmaktadır. Araştırmacılara göre, bulgular daha büyük beyinlerin ve iki ayak üzerinde yürümenin bir araya gelmesinin, insanların neden sağ el için bu kadar alışılmadık derecede güçlü bir tercih geliştirdiğini açıklayabileceğini göstermektedir.
İnsan Evrimi Boyunca El Tercihi Nasıl Değişti?
Araştırmacılar, modellerini soyu tükenmiş insan atalarının el tercihini tahmin etmek için de kullandılar.
Sonuçları, Ardipithecus ve Australopithecus gibi erken homininlerin, modern büyük maymunlarda görülenlere benzer şekilde, muhtemelen sadece ılımlı bir sağ el tercihi gösterdiğini ortaya koyuyor.
Bu durum, Homo cinsinin ortaya çıkmasıyla değişti. Homo ergaster, Homo erectus ve Neandertaller gibi türler, zamanla giderek daha güçlü bir sağ el tercihi geliştirmiş görünüyor. Modern Homo sapiens’te bu eğilim, sonunda bugün görülen aşırı sağ el baskınlığına ulaştı.
Bir tür, bir istisna olarak öne çıktı: Genellikle “hobbit” türü olarak adlandırılan, küçük gövdeli insan akrabası Homo floresiensis.
Araştırmacılar, Homo floresiensis’in sağ el tercihi muhtemelen çok daha zayıftı. Bunun, nispeten küçük bir beyni, tamamen uzmanlaşmış iki ayaklı hareket yerine hem tırmanma hem de dik yürümeye yönelik adaptasyonlarla birleştiren türün anatomisiyle uyumlu olduğuna inanıyorlar.
Daha Büyük Beyinler Sağ El Tercihini Güçlendirmiş Olabilir
Bulgular, iki aşamalı bir evrim sürecine işaret ediyor.
İlk olarak, dik yürüme, elleri hareket ettirme görevinden kurtardı ve nesneleri manipüle etmek ve özel görevleri yerine getirmek için daha fazla kullanılmalarını sağladı. Daha sonra, insan beyinleri büyüdükçe ve daha karmaşık hale geldikçe, sağ el tercihi eğilimi çok daha güçlü hale geldi ve sonunda neredeyse tüm nüfusa yayıldı.
Oxford Üniversitesi’nde Evrimsel Antropoloji alanında Wendy James Doçenti olan Dr. Thomas A. Püschel şunları söyledi: “Bu, insan el tercihi ile ilgili başlıca hipotezlerin birçoğunu tek bir çerçeve içinde test eden ilk çalışmadır. Sonuçlarımız, bunun muhtemelen bizi insan yapan bazı temel özelliklerle, özellikle dik yürüme ve daha büyük beyinlerin evrimiyle bağlantılı olduğunu gösteriyor. Birçok primat türünü inceleyerek, el tercihi ile ilgili hangi yönlerin eski ve ortak olduğunu, hangilerinin ise insana özgü olduğunu anlamaya başlayabiliriz.”
Peki Solaklık Neden Hala Var?
Çalışma, bilim insanlarının gelecekte araştırmayı umdukları yeni sorular da ortaya koyuyor.
Araştırmacılar, solaklığın insan evrimi boyunca neden devam ettiğini veya insan kültürünün zaman içinde yaygın sağ el kullanımını pekiştirmeye nasıl yardımcı olmuş olabileceğini hala tam olarak bilemiyorlar.
Ekip ayrıca, papağanlar ve kangurular gibi hayvanlarda görülen benzer uzuv tercihlerinin, çok farklı türler arasında paylaşılan daha geniş evrimsel kalıplara işaret edebileceğini belirtti.
Kaynak:
https://scitechdaily.com/scientists-may-have-finally-solved-why-humans-are-right-handed
